Back

ⓘ Raspoloženje (psihologija)




                                     

ⓘ Raspoloženje (psihologija)

U psihologiji, raspoloženje je afektivno stanje. Za razliku od emocija ili osećanja, raspoloženja su manje specifična, manje intenzivna i rede je da ih izazove ili podstakne odredeni podsticaj ili dogadaj. Raspoloženja se obično opisuju kao pozitivna ili negativna valenca. Drugim rečima, ljudi obično govore o dobrom ili lošem raspoloženju.

Raspoloženje se takode razlikuje od temperamenta ili osobina ličnosti koje su još dugotrajnije. Ipak, osobine ličnosti poput optimizma i neurotizma predisponiraju odredene vrste raspoloženja. Dugotrajni poremećaji raspoloženja poput kliničke depresije i bipolarnog poremećaja smatraju se poremećajima raspoloženja. Raspoloženje je unutrašnje, subjektivno stanje, ali se o njemu često može zaključiti iz držanja tela i drugog ponašanja. "U raspoloženje nas može poslati neočekivan dogadaj, od sreće što smo videli starog prijatelja do besa zbog otkrivanja izdaje od strane partnera. Takode možemo jednostavno pasti u raspoloženje.”

Istraživanja takode pokazuju da raspoloženje osobe može uticati na način na koji poprima oglašavanje. Utvrdeno je da raspoloženje formira interakcije sa polom kako bi uticalo na obradu informacija od strane potrošača.

                                     

1. Tipovi raspoloženja

Pozitivno raspoloženje

Pozitivno raspoloženje može biti uzrokovano mnogim različitim aspektima života, kao i imati odredene efekte na ljude u celini. Dobro raspoloženje obično se smatra stanjem bez utvrdenog uzroka; ljudi ne mogu tačno da utvrde zašto su dobro raspoloženi. Čini se da ljudi doživljavaju pozitivno raspoloženje kada nemaju briga, dobro su se naspavali i u životu ne osećaju stres.

Mnogo studija je radeno o uticaju pozitivnih emocija na kognitivni um i postoje pretpostavke da pozitivno raspoloženje može uticati na naš um na dobar ili loš način. Generalno je utvrdeno da pozitivno raspoloženje poboljšava kreativno rešavanje problema i fleksibilno, ali pažljivo razmišljanje. Neke studije su navele da pozitivna raspoloženja omogućavaju ljudima da razmišljaju kreativno, slobodno i da budu maštovitiji. Pozitivno raspoloženje takode može pomoći pojedincima u situacijama u kojima su umešana teška razmišljanja i razmatranjw. U jednom eksperimentu, osobe koje su indukovane pozitivnim raspoloženjem imale su poboljšane performanse na zadatku daljinskih saradnika RAT, kognitivnom zadatku koji zahteva kreativno rešavanje problema. Štaviše, studija takode sugeriše da pozitivno raspoloženje proširuje ili ekspandira opseg odabira pažnje tako da informacije koje mogu biti korisne za zadatak koji je u toku postaju dostupnije za upotrebu. Zbog toga veća dostupnost relevantnih informacija omogućava uspešno rešavanje problema. Pozitivno raspoloženje takode olakšava otpor iskušenjima, posebno u pogledu izbora nezdrave hrane.

Negativno raspoloženje

Poput pozitivnih raspoloženja, negativna raspoloženja imaju važne implikacije na mentalno i fizičko blagostanje ljudi. Raspoloženja su osnovna psihološka stanja koja se mogu javiti kao reakcija na neki dogadaj ili mogu isplivati na površinu bez očiglednog spoljnog uzroka. Budući da ne postoji namerni objekat koji izaziva negativno raspoloženje, on nema tačan datum početka i završetka. Može trajati satima, danima, nedeljama ili duže. Negativna raspoloženja mogu manipulisati načinom na koji pojedinci tumače i prevode svet oko sebe, a takode mogu usmeravati njihovo ponašanje.

Negativna raspoloženja mogu uticati na rasudivanje i percepciju predmeta i dogadaja pojedinca. U studiji koju su uradili Nidental i Seterland 1994, istraživanje je pokazalo da su pojedinci predisponirani da opažaju stvari koje se podudaraju sa njihovim trenutnim raspoloženjem. Negativna raspoloženja, uglavnom niskog intenziteta, mogu da kontrolišu kako ljudi doživljavaju predmete i dogadaje koji se podudaraju sa emocijama. Na primer, Nidental i Seterland su muzikom izazivali pozitivna i negativna raspoloženja. Tužna muzika je korišćena kao podsticaj za izazivanje negativnih raspoloženja, a učesnici su druge stvari označili kao negativne. To dokazuje da trenutna raspoloženja ljudi imaju tendenciju da utiču na njihove sudove i percepcije. Ova negativna raspoloženja mogu dovesti do problema u društvenim odnosima. Na primer, jedna neprilagodena regulacija negativnog raspoloženja je preaktivna strategija u kojoj pojedinci dramatizuju svoja negativna osećanja kako bi izazvali podršku i povratne informacije od drugih i garantovali im dostupnost. Druga vrsta neprilagodene regulacije negativnog raspoloženja je onesposobljavajuća strategija u kojoj pojedinci potiskuju svoja negativna osećanja i distanciraju se od drugih kako bi izbegli frustracije i anksioznost izazvane tudom nedostupnošću.

                                     

2.1. Faktori koji utiču na raspoloženje Nedostatak sna

Spavanje ima složen, a još uvek nerazjašnjen odnos sa raspoloženjem. Najčešće ako osoba nema san, postaće razdražljivija, besnija, sklonija stresu i ima manje energije tokom dana. "Studije su pokazale da čak i delimično uskraćivanje sna ima značajan efekat na raspoloženje. Istraživači Univerziteta u Pensilvaniji otkrili su da su ispitanici koji su bili ograničeni na samo 4.5 sata spavanja u toku jedne nedelje prijavili da se osećaju više stresno, besno, tužno i mentalno iscrpljeno. Kada su ispitanici nastavili sa normalnim spavanjem, prijavili su dramatično poboljšanje raspoloženja.” Generalno, ljudi orijentisani na večer, u poredenju sa jutarnjim, pokazuju smanjenu energiju i prijatnost i pojačanu napetost.

Medutim, u podskupu slučajeva nedostatak sna može, paradoksalno, dovesti do povećane energije i budnosti i poboljšanog raspoloženja. Ovaj efekat je najizraženiji kod osoba sa večernjim tipom tzv. noćne sove i ljudi koji pate od depresije. Iz tog razloga se ponekad koristi kao tretman za teži depresivni poremećaj.

                                     

2.2. Faktori koji utiču na raspoloženje Ishrana

Tradicionalni prehrambeni obrasci koje karakterišu povrće, voće, meso, riba i integralne žitarice, za razliku od zapadnjačke prehrane koju karakterišu preradena hrana, rafinirana zrna, slatki proizvodi i pivo bili su povezani sa manjom verovatnoćom za težu depresiju ili distimiju poremećaj raspoloženja) i za anksiozne poremećaje kod žena. Utvrdeno je da crveno meso štiti od poremećaja raspoloženja i anksioznosti. Voće i povrće povezano je sa pozitivnim raspoloženjem, nezavisno od demografskih ili životnih faktora. Istraživanja pokazuju da su alkohol i energetska pića povezani sa promenama raspoloženja.

                                     

2.3. Faktori koji utiču na raspoloženje Izraz lica

Istraživačke studije su pokazale da dobrovoljni izrazi lica, poput osmeha, mogu da proizvedu efekte na telo koji su slični onima koji su rezultat stvarnih emocija, poput sreće. Pol Ekman i njegove kolege proučavali su izraze lica i povezali odredene emocije sa pokretima odredenih mišića lica. Svaka osnovna emocija povezana je sa prepoznatljivim izrazom lica. Senzorna povratna informacija iz izraza doprinosi emocionalnom osećaju. Primer: nasmejanost, ako osoba želi da se oseća srećno. Izrazi lica imaju veliki uticaj na bes i sreću, koje osoba sama prijavljuje i koji zatim utiču na raspoloženje. Ekman je otkrio da su ovi izrazi osećanja univerzalni i prepoznatljivi u široko različitim kulturama.

                                     

3. Poremećaji raspoloženja

Depresija, hronični stres, bipolarni poremećaj itd, smatraju se poremećajima raspoloženja. Pretpostavlja se da su takvi poremećaji rezultat hemijske neravnoteže u moždanim neurotransmiterima, medutim neka istraživanja osporavaju ovu hipotezu.